Gezondheidsrisico’s spaarlampen?

Soms hoor je wel eens dat mensen zich zorgen maken over de aanwezigheid van kwik in spaarlampen. Het kwikgehalte in deze lampen is een oud discussiepunt, maar het besluit is ondubbelzinnig: de voordelen van de spaarlamp wegen zwaarder door dan de nadelen, aldus WWF, BBL en NBV. Het kwikprobleem is reëel, maar het is ook beheersbaar: als een spaarlamp goed wordt gebruikt, en na gebruik correct wordt ingezameld, is er geen gevaar voor de gezondheid.

Kwik

De hoeveelheid kwik in een spaarlamp is klein, maximaal 5 mg kwik per lamp. Dit kwik kan een extra belasting voor het milieu vormen, maar komt enkel vrij wanneer de lamp breekt. Deze kleine hoeveelheid vormt echter geen risico voor de gebruiker (volgens onderzoek van de Nederlandse kennisorganisatie TNO). Wanneer de lamp breekt, kan je best de ruimte verlaten en gedurende 15 minuten verluchten. Daarna kan je de gebroken lamp veilig opruimen en de ruimte over een langere periode ventileren. Spaarlampen met een tweede huls verliezen aan lichtefficiëntie maar winnen aan veiligheid. Wanneer dit type lamp breekt, is de kans op het vrijkomen van kwik quasi nihil.

Afgedankte spaarlampen horen bij het Klein Gevaarlijk Afval (KGA). Dankzij de recyclagetaks (recupelbijdrage) kunnen gebruikte spaarlampen op het einde van hun leven worden gerecycleerd. Gebruikte spaarlampen kunnen worden ingeleverd via het containerpark of bij de verkoper wanneer je een nieuwe spaarlamp koopt. Deze terugnameplicht is van toepassing op alle spaarlampen, TL-lampen en halogeenlampen. De regeling is conform de Europese richtlijn 2002/96/EG betreffende afgedankte elektrische en elektronische apparatuur.

Milieuorganisaties moedigen de industrie aan om zo snel mogelijk op kwikvrije spaarlampen over te schakelen en vragen de EU om het kwikgehalte tot maximaal 2 mg te beperken.

Straling

Er zijn ook bezorgde reacties over het elektromagnetisch veld en de UV-stralen van spaarlampen. In de meeste gevallen zijn er echter geen gevaren. Voorzichtigheidshalve raadt het VITO aan om tussen spaarlamp en mens een afstand van tenminste 10 cm te houden. Volgens de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van Voedselketen en Leefmilieu kunnen sommige lampen met enkelvoudig omhulsel de UV-blootstellingsnormen overschrijden, indien de huid voor lange tijd van dichtbij verlicht wordt, maar de meeste lampen met dubbel omhulsel zijn nagenoeg UV-stralingsvrij.

Energiebesparing

De ban op gloeilampen is een belangrijke stap om de klimaatcrisis aan te pakken. Het maakt de weg vrij voor innovatie en zorgt voor een vermindering van broeikasgasemissies in Europa.

Op dat vlak is er goed nieuws: het Europees Parlement heeft beslist om gloeilampen definitief uit de handel te halen. In 2012 moet de inefficiënte gloeilamp in de hele Europese Unie volledig gebannen zijn.

De voordelen van spaarlampen op vlak van energiebesparing zijn onbetwist. Algemeen gebruik van dit soort lampen zal, volgens de Milieucommissie van het Europese Parlement, leiden tot een besparing van 15% van het huishoudelijk elektriciteitsverbruik. Over heel Europa is dit een jaarlijkse besparing van 40 terawatt/uur (TWh), het equivalent van het jaarlijkse elektricitietsverbruik in Roemenië of van 11 miljoen huishoudens.

Weegt dit voordeel op ten opzichte van het nadeel van de aanwezigheid van kwik in spaarlampen? Het Nederlandse onderzoeksbureau CE heeft in een LCA-studie de netto milieubelasting van een LED-lamp vergeleken met die van een concurrerende gloeilamp (40 Watt) en spaarlamp (8 Watt). Er is uitgegaan van 100.000 branduren, de levensduur van een LED-lamp. Een LCA (LevensCyclusAnalyse) bekijkt milieu-effecten van de grondstof- tot en met de afdankingsfase. De studie hield rekening met broeikasgasemissies, emissies van verzurende en vermestende stoffen en toxische stoffen. Uit het onderzoek blijkt dat LED-lampen het beste scoren, gevolgd door de spaarlampen, die de gloeilampen ver achter zich laten. LED-lampen zijn zeker de toekomst. Ze zijn in volle ontwikkeling, maar kunnen de gloeilamp momenteel nog niet voldoende vervangen. De spaarlampen die in de lijsten van Topten.be zijn opgenomen, vormen reeds een volwaardig en zuinig alternatief voor de gloeilamp.